Borsa nasıl işler? Emir defteri, piyasa ve limit emri
HoldingPol borsası, gerçek borsalar gibi bir emir defteri üzerinde çalışır. Fiyatı bir bilgisayar uydurmaz. Alıcıların ve satıcıların verdiği emirler karşılaştığında işlem gerçekleşir ve fiyat oluşur. Bu yazıda emir defterinin mantığını, emir türlerini ve yeni yatırımcıların para kaybettiği tipik hataları anlatıyoruz.
Emir defteri nedir?
Bir hissenin emir defterinde iki taraf vardır. Alış tarafında almak isteyenlerin teklifleri yüksekten düşüğe, satış tarafında satmak isteyenlerin teklifleri düşükten yükseğe sıralanır. En yüksek alış fiyatı ile en düşük satış fiyatı arasındaki farka makas (spread) denir. Makas ne kadar darsa hisse o kadar likittir, yani alıp satması o kadar kolaydır.
Bir alış emri, satış tarafındaki bir emirle aynı fiyatta ya da daha iyi bir fiyatta buluştuğunda işlem gerçekleşir. Son gerçekleşen işlemin fiyatı hissenin güncel fiyatı olur.
Piyasa emri ve limit emri
- Piyasa emri: "Fiyat ne olursa olsun hemen al/sat" demektir. Karşı taraftaki en iyi fiyattan başlayarak gerçekleşir. Büyük miktarlarda, defterin derinliği yetmezse giderek kötüleşen fiyatlardan dolar.
- Limit emri: "En fazla şu fiyattan alırım" ya da "en az şu fiyattan satarım" demektir. Fiyat oraya gelene kadar defterde bekler. Fiyat kontrolü sende kalır, ama emrin hiç gerçekleşmeyebilir.
Limit emirleri sonsuza kadar beklemez. Belirli bir süre sonunda gerçekleşmeyen emirler otomatik olarak iptal edilir ve ayrılan paran ya da hisselerin sana geri döner.
Günlük fiyat sınırı (tavan ve taban)
Bir hisse bir günde, önceki günün kapanış fiyatının %10 üstüne (tavan) ya da %10 altına (taban) kadar hareket edebilir. Bu sınırın dışındaki emirler kabul edilmez. Gerçek borsalarda da bulunan bu kural, tek bir haberle ya da büyük bir emirle fiyatın çökmesini ya da uçmasını engeller.
Komisyon
Gerçekleşen her işlemde işlem tutarının binde 2'si (%0,2) komisyon olarak alınır. Küçük gibi görünür, ama gün içinde sürekli alıp satan biri için hızla birikir. Kısa vadeli al-sat yapıyorsan, beklediğin kârın komisyonu karşıladığından emin ol.
Piyasa yapıcılar
Oyunda oyuncu sayısı az olsa bile işlem yapabilmen için her hissede piyasa yapıcı emirler bulunur. Bunlar hissenin makul değeri etrafında alış ve satış teklifi verir. Gerçek borsalardaki piyasa yapıcılık sözleşmelerine benzer. Ama piyasa yapıcılar fiyatı belirlemez, sadece likidite sağlar. Haber, şirket kârı ve oyuncu emirleri fiyatı yine hareket ettirir.
Fiyatı ne hareket ettirir?
- Şirketin gerçek değeri: Holdingin kasası, şirketlerinin değeri ve kârlılığı hissenin makul değerini belirler.
- Aylık finansal sonuçlar (KAP): Her ay sonunda halka açık şirketler kârlarını açıklar. Kâr önceki aya göre artmışsa olumlu, azalmışsa olumsuz etki yapar.
- Gazete haberleri: Bir holdingi konu alan olumlu ya da olumsuz haber, hissenin piyasa algısını değiştirir.
- Faiz: Faiz yüksekken yatırımcılar hisselere daha düşük çarpan biçer; faiz düşünce hisseler değerlenir.
Yeni yatırımcıların 4 hatası
- Tavan olmuş hisseyi kovalamak. Ertesi gün aynı hızla düşebilir.
- Tek hisseye bütün parayı yatırmak. Bir kötü haber tüm portföyünü vurur.
- Komisyonu hesaba katmamak. Gün içi küçük hareketlerde komisyon kârı yer.
- Derinliğe bakmadan piyasa emri vermek. İnce bir defterde fiyat aleyhine kayar.
Borsa, HoldingPol'ün şirket kurmadan da para kazanılabilen tek yeridir. Ama riski de en yüksek yer burasıdır. Temel kuralı unutma: kaybetmeyi göze alamayacağın parayla işlem yapma.
Bunları da oku
Öğrendiklerini dene
HoldingPol ücretsizdir ve tarayıcıda, telefonda çalışır. Kurulum yok.
Ücretsiz başla